Kadın

Sakine, Hanım, Bese, Sultan, Azime, Berîtan, Binevş..: Kadın mücadesinin sembolü oldular


Kürt halkının varlık mücadelesinin ilk büyük adımlarından biri olan 15 Ağustos, aynı zamanda erkek egemen sisteme karşı direnişin sembolü haline gelen Kürt kadın mücadelesinin de dönüm noktalarından biri oldu

Êihê’de (Eruh) 15 Ağustos 1984 yılında Mahsum Korkmaz (Agit) öncülüğünde gerçekleştirilen baskın, erkek egemen sisteme karşı direnişin sembolü haline gelen Kürt kadın mücadelesinin de dönüm noktalarından biri oldu. 40 yıllık mücadele birikimine sahip Kürt kadınları, bu tarihten itibaren devrimci bir arayışın bir sonucu olarak kendi mücadele öncülerini de yarattı. Ulus ve kadın sorununun yakıcı ağırlığı ve onun yarattığı bilinçle PKK’ye katılan kadınlar, 15 Ağustos günü yapılan baskında yer almasa da, o dönem bir çok birlikte komutanlık yaptı, en ön saflarda mücadele etti. Bu dönemde PKK içinde kadın kimliğiyle yer alıp yaşamını yitiren kadınlar, Kürt halkı ve kadınları üzerinde de derin etkiler bıraktı.

Kadın mücadelesinin önemli adımlarından biri 1987 yılının Kasım ayında atıldı. 1987 Kasım’ında kurulan Yekitiya Jinen Welatparezen Kurdistan (YJWK), 1995’te 1’nci Kürdistan Kadın Özgürlük Kongresinde Yekitiya Azadiya Jinen Kurdistan (YAJK) adıyla ortak mücadele hattı oluşturdu. 8 Mart 1998’de Kadın Kurtuluş İdeolojisiyle kadın öncülüğünde sosyal devrimin temel ilkeleri belirlendi. Kadın Kurtuluş İdeolojisinin pratikleştirilmesi amacıyla 8 Mart 1999’da Kürdistan İşçi Kadın Partisi’nin (PJKK) kuruluşuyla kadın partileşmesine gitti. Kadın örgütlenmesi sürecin örgütlenme ve mücadele perspektifi temelinde daha sonra adını Kadın Özgürlük Partisi (PJA) ve Partiya Azadiya Jin a Kurdistan (PAJK) adıyla sürdürdü.

Kavgaya adanan yaşam

40 yıllık mücadele tarihinde kendi öncülerini yaratan Kürt kadınları üzerinde derin etkiler bırakan kadınlardan biri Hanım Yaver Kaya oldu. PKK’nin 1978-1979 tarihleri arasında feodal ve ataerkil sisteme karşı başlattığı Hilvan direnişinde aktif bir biçimde yer alan Kaya, o dönem yaygın olan, “Kadın mücadele edemez” anlayışına karşı bir cevaptır aynı zamanda. Eruh’ta yaşamını yitiren Kaya ile yanı dönemde mücadele eden kadınlardan biri de aynı zamanda PKK’nin kurucu kadrolarından biri olan Sakine Cansız (Sara) oldu. Kadın mücadelesinin sembol isimlerinden biri olan Cansız, 40 yıllık uzun soluklu mücadele sürecinde ömrünü ezilen halkların kurtuluşuna, kadınların özgürlüğüne, insan olmanın hakikatine ve kavgaya adamış, direngen bir kadın olarak mücadele etti. Diyarbakır zindanında işkenceci Esat Oktay’ın suratına tüküren Cansız, aynı zamanda Kuzey Kürdistan’da siyasi savunma ilk yapan kadındır. “Yaşamı hep kavga” olan Cansız, son nefesine kadar inandığı değerler uğruna kavgasını sürdürdü.

Teslimiyete karşı direnişin adı

Kürt Kadın Özgürlük tarihinde direniş geleneğinin oluşmasında tarihi bir rol oynayan Gülnaz Karataş (Berîtan), Kürtlere karşı Kürt işbirlikçiliğinin yoğun saldırılarla yöneldiği bir dönem olan 1992’de 25 Ekim tarihinde Xaxûrkê’de KDP peşmergelerine karşı son mermisine kadar direndi. Teslimiyete karşı direnişi kuşanan Berîtan, peşmergelerin, “Teslim ol, bir şey yapmayacağız. Biz de Kürdüz” demelerine rağmen, “Kürt gericiliğine teslim olmam” dedi. Ardından kendini kayalardan aşağıya atan Berîtan özgürlük çizgisinin yaratıcısı oldu.

Köy köy kadın çalışması yürüttü

1961 yılında Gumgum’da Pazarcix (Pazarcık) Esmapuru köyünde dünya gelen Bese Anuş da, Alevi ve Kürt olarak kadın özgürlük mücadelesinde yer alan kadınlardan biri oldu. Henüz çocukken Pazarcix’e yerleşen Anuş, kız çocuklarının fazla okuma şansının olmadığı o dönemlerde ortaokul bire kadar okuyabildi. Genç yaşta evlenen ancak sorumluluklarından vazgeçmeyen Anuş, terzilik dahil birçok işte çalıştı. 1970’lerde Kürt Özgürlük Hareketi’ne ilk ev sahipliği yapan bölgelerden biri olan ve sağ-sol, Alevi-Sünni, Kürt-Türk çatışmaları zirveye çıktığı Pazarcix’te hem kadın hem Kürt hem de Alevi olmasından kaynaklı çelişkileri daha da derinleşen Anuş , köy köy gezerek örgütleme çalışmaları yürüttü. Kürt kimliğinin yasak, kadınların söz hakkının da olmadığı bir dönemde Kürt kadınını ilk örgütleyenlerden olan Anuş, 1981 baharında Pazarcix Musolar köyünde yaşamını yitirdi.

Agal Cizîr’de yaşıyor

Êlîh’in Qûbîn (Beşiri) ilçesinin bir köyünde Êzidî bir ailenin kızı olarak dünyaya gelen Binevş Agal da (Bêrîvan), ablasının çocuklarına bakmak için gittiği Avrupa’da kadın mücadelesiyle tanıştı. Ardından Kürdistan’a dönerek kadın çalışması yürüten Agal, ilk olarak Cizîr’de (Cizre) çalışma yürüttü. Çalışma yürüttüğü süre içinde duruşu ve çalışma tarzıyla başta kadınlar olmak üzere halkın büyük bir kesiminde güçlü bir etki yaratan Agal, 1989 yılında yine Cizrê’de yaşamını yitirdi. Agal’ın yaşamını yitirmesinin ardından mezarını ziyaretgâh gibi ele alan halk, anısına olan bağlılığı halen koruyor. Azime Demirtaş, Türkan Derin, Sakine Kırmızıtaş, Sultan Yavuz, Rahime Kahraman, Çiçek Selcan, Necla Çelik, Ayşe Öğretmen, Saime Turgut ve Geyik Yetim de, Kürdistan ve tüm dünyada kadın özgürlük mücadelesinin öncü kadınları arasındaki yerini aldı.

‘Kadın özgürlük çizgisi güç kazanarak büyüdü’

KJK Koordinasyonu, 15 Ağustos Atılımı’nın 33. yıldönümü vesilesiyle yazılı bir açıklama yaptı. “Kadın özgürlük hareketimiz 15 Ağustos gerilla direnişi ile daha da güçlenerek büyümüştür. 15 Ağustos hamlesi ile kadın özgürlük çizgisi büyük güç ve cesaret kazanmıştır. Karanlıklar içinde kalan Kürdistan’da umut ışıkları yeniden doğmuştur” denilen açıklamada, “Hiç kimsenin bir daha ayağa kalkamaz, direnemez dediği Kürt halkı yeniden bir canlanışı ve doğuşu yaşamıştır” ifadeleri kullanıldı. Açıklamanın devanımda, şunlar belirtildi: “15 Ağustos’un 34. yılı tüm halkımıza, kadınlar ve tüm insanlığa kutlu olsun. Kadınlar, Kürt halkı özgürlük çizgisi temelinde 15 Ağustos diriliş ruhu ile mutlaka kazanacaktır.”

İSTANBUL/ANF